Trendanalyse Schoolscans: in de startblokken voor beter cultuuronderwijs

14 juni 2017

KCR hield in de periode 2013-2016 bijna 1000 gesprekken met leerkrachten, directies en andere medewerkers van 36 Rotterdamse basisscholen. Dit gebeurde in het kader van de KCR-Schoolscan Cultuureducatie, met de bedoeling om voor iedere school in kaart te brengen wat de stand van zaken is op het gebied van cultuuronderwijs. De trends die uit de meeste recente reeks van deze gesprekken naar voren komen, heeft KCR gebundeld in de nieuwe trendanalyse ‘In de startblokken voor beter cultuuronderwijs’ (mei 2017).

 

Hieronder volgt een samenvatting. Klik hier om de hele publicatie in te zien. 

 

Pasklaar recept

Zoveel scholen er zijn, zoveel vormen en praktijken van cultuuronderwijs er bestaan, blijkt uit de gehouden Schoolscans. Dit komt doordat de achtergrond van de scholen onderling sterk verschilt, bijvoorbeeld als het gaat om schoolpopulatie, talenten en mogelijkheden van de schoolteams, budgetten en schoolontwikkeling. Alleen met een maatgerichte aanpak zijn scholen verder te helpen. Er bestaat niet één pasklaar recept voor cultuuronderwijs op Rotterdamse basisscholen.

 

Scheiding

Als de onderzochte scholen over hun cultuuronderwijs spreken, hebben ze het naar verhouding weinig over de kunst- en cultuurlessen die door kunstenaars-docenten gegeven worden. Daarbij lijkt het of er een – overigens niet reële – scheiding wordt aangebracht, zegt KCR. Alsof men wel ziet dat dit cultuuronderwijs positief uitwerkt op de leerlingen, maar deze lessen in kunst, erfgoed en media toch niet als integraal deel van de dagelijkse onderwijspraktijk worden ervaren.

 

Komen en gaan

Alle recentelijk onderzochte scholen hebben kenmerken van het cultuureducatiescenario ‘komen en gaan’. Dit geldt overigens voor de meeste basisscholen in Rotterdam. Een scenario toont de toestand en tendens van de betreffende school als het gaat om cultuuronderwijs. Bij ‘komen en gaan’ maken scholen ad hoc gebruik van lessen cultuureducatie, deels via het basisaanbod van Cultuurtraject Rotterdam. Weliswaar bezoeken ze daardoor met hun leerlingen een culturele instelling, tentoonstelling of concert, maar de bewuste aansluiting van die uitstapjes met het curriculum ontbreekt nog. Het draagvlak voor doorgaande leerlijnen cultuuronderwijs binnen de school is onduidelijk. Dit alles maakt dat deze scholen nog niet in staat zijn om op een duurzame manier om te gaan met de kwaliteiten die kunstenaars-docenten en culturele instellingen aanbieden.

 

Draagvlak en bedding

KCR ziet kansen om deze situatie te veranderen. Het is immers de bedoeling dat de scholen uit het scenario ‘komen en gaan’ worden begeleid naar het volgende scenario: ‘vragen en aanbieden’. In dit scenario hebben de scholen cultuuronderwijs opgenomen in hun visie, beleid en curriculum. De leerkrachten zijn betrokken bij de lessen van de kunstenaars-docenten en er is draagvlak bij leerkrachten en directie. Bovendien gaat de school werken met een opgeleide ICC’er. In deze ontwikkelingsfase komen lessen, programma’s en andere inspanningen van kunstenaars-docenten en culturele instellingen op de scholen veel beter tot hun recht – en worden waarschijnlijk ook beter op hun waarde geschat, zegt KCR. Er is dan draagvlak en de juiste inbedding.

 

Vruchtbare aarde

Het is belangrijk dat kunstenaars-docenten en culturele instellingen zich op scholen niet al te veel laten verleiden tot de genoemde ad-hoc aanpak, vindt KCR. Werken aan een juiste context, waarbij de betrokkenen zich nadrukkelijk richten op randvoorwaarden die de duurzaamheid van cultuuronderwijs op de scholen bevorderen, is onmisbaar. Het KCR helpt hierin, onder meer door scholen te stimuleren om na te denken over hun visie op cultuuronderwijs, en door Interne Cultuur Coördinatoren op te leiden. KCR zwengelt de broodnodige dialoog aan tussen het onderwijs en het culturele veld, de groepsleerkracht en de kunstenaar-docent. Met als perspectief: scholen waar cultuuronderwijs duurzaam verankerd is en niet meer weg is te denken uit het curriculum. En waar alle lessen in kunst, erfgoed en media in vruchtbare aarde vallen.

 

Recente reeks

De meest recente reeks Schoolscans Cultuureducatie is in de periode september 2015 tot en met december 2016 middels 311 gesprekken op 13 Rotterdamse basisscholen uitgevoerd. Alle onderzochte scholen hebben de kenmerken van het scenario ‘komen en gaan’. Ze staan zogezegd daadwerkelijk in de startblokken voor het verbeteren hun cultuuronderwijs.

 

Cultuuronderwijsmomenten

Na een aantal jaren met veel aandacht voor de cognitieve vakken, is er op de onderzochte scholen meer ruimte gekomen voor de creatieve vakken. Er wordt ook meer geïnvesteerd in de kwaliteit van de leerkrachten, al gebeurt dat nog niet specifiek op het vlak van cultuuronderwijs. De schoolprogramma’s hebben hun cultuuronderwijsmomenten, die overigens ook door kunstenaars-docenten of ouders ingevuld kunnen worden, maar de samenhang hiertussen ontbreekt. Handvaardigheid en tekenen hebben een structurele plek in het onderwijs, muziek heeft die vooral in de onderbouw, maar aan drama en dans doet men weinig.

 

Praktische aangelegenheden

Wat de onderzochte scholen aan cultuuronderwijs doen, is vooral afhankelijk van de inspanningen van de individuele leerkrachten. Komen zij eraan toe? Voelen ze zich er bekwaam genoeg voor? Zien ze dit als hun taak? Op de scholen hebben de leerkrachten alleen onderling contact over cultuuronderwijs als het gaat om praktische aangelegenheden. Er is geen gezamenlijk gedragen schoolvisie op cultuureducatie, al leven er bij verschillende directies wel ideeën. In de lessen kunst, erfgoed en cultuur worden de leerlingen beoordeeld, maar de leerkrachten doen dit op heel verschillende manieren. Op slechts een kwart van de scholen is een Interne Cultuur Coördinator aanwezig.

 

Eigen inbreng

Luisterend naar wat de betrokken leerkrachten, directies en andere schoolmedewerkers er zelf van vinden, valt op dat ze positief ten opzichte van cultuuronderwijs staan. Ze vinden dat het positieve effecten op hun leerlingen heeft. Ook staan ze positief tegenover de inbreng van kunstenaars-docenten. Daarentegen vinden ze zichzelf doorgaans niet bekwaam genoeg voor lessen in kunstvakken, al voelen ze zich het meest zeker over het geven van handvaardigheid en tekenen. Ze missen de nodige houvast, die verticale leerlijnen voor de kunst- en cultuurvakken naar hun idee kunnen geven. Het maken van verbindingen tussen cultuurvakken en bijvoorbeeld aardrijkskunde of geschiedenis zien ze als een goede mogelijkheid voor hun onderwijs. Bij lessen in kunstvakken geven ze graag zoveel mogelijk ruimte aan de eigen inbreng van de leerlingen. Daar waar er binnen het leerkrachtenteam talenten op dit gebied aanwezig zijn, worden die naar hun smaak nog te weinig benut. Ze vinden onderlinge uitwisseling over het geven van cultuuronderwijs belangrijk.

 

Méér

Wensen vallen er op de onderzochte scholen ook te beluisteren. Als het gaat om cultuuronderwijs wil men vooral méér. Meer muziekonderwijs en vaker muziekdocenten in de klas. Sowieso een breder aanbod van kunstdisciplines met bijbehorende kunstenaars-docenten. Men wil meer culturele uitstapjes voor de leerlingen, maar ook de eigen deskundigheid en talenten wil men verder ontwikkelen en gebruiken. Er is behoefte aan meer horizontale en verticale leerlijnen en meer overleg over cultuuronderwijs. Niet in de laatste plaats is er de wens tot een gezamenlijk gedragen en dus schoolbrede visie op cultuuronderwijs.

 

Kansen en hobbels

KCR ziet kansen, maar ook hobbels, op de weg naar beter cultuuronderwijs voor deze scholen. Bevorderend is dat er alom een open houding ten opzichte van cultuuronderwijs bestaat. Vanuit die houding en de opvattingen die er binnen de teams van de onderzochte scholen over cultuuronderwijs leven, zijn de scholen in principe in staat om tot gezamenlijk  gedragen schoolvisies te komen. De lessen en leerlijnen kunnen verder worden verdiept. Belemmerend kan de impliciet aanwezige vrees zijn om door de onderwijsinspectie verkeerd te worden afgerekend op een grotere aandacht voor cultuuronderwijs. Daarnaast is er bij de onderzochte scholen weinig tijd en geld voorhanden. Er bestaat nog geen structureel overleg over cultuuronderwijs, en de noodzakelijke ICC’er die, wat er ook gebeurt, de kar blijft trekken, ontbreekt nog te vaak.

Lees hier de hele publicatie


Mede mogelijk gemaakt door: