‘Mijn hoofd pruttelt eindelijk weer eens.’ Een terugblik van de eerste VO Nascholing ‘Kunstvak & Onderzoek’

12 december 2017

 

Meer dan vijfendertig docenten van middelbare scholen, educatoren, ZZP’ers en studenten uit Rotterdam of buiten de stad (zelfs zo ver als Leeuwarden), stapten 28 november in de rol van de leerling tijdens de studiedag VO ‘Kunstvak & Onderzoek’. Vanuit verschillende kunstdisciplines en perspectieven werden er presentaties en workshops gegeven. De studiedag gaf casussen van praktische onderzoeksmethodieken waarin deelnemers zelf ervaarden hoe je op meerdere manieren onderzoek kan doen. Daarnaast werden er ook meerdere vragen gesteld: ‘Hoe kunnen we onderzoek op een juiste manier inzetten in kunstonderwijs?’ ‘Hoe kan je dit binnen jouw systeem doen?’ en ‘Hoe ontwikkel je een onderzoekende houding bij een vmbo-leerling?’ De focus van de nascholing lag vooral op actief aan de slag zijn en dat wekte bij velen inspiratie op. ‘Mijn hoofd pruttelt eindelijk weer eens,’ aldus een VO-docent tijdens de nascholing.

 

Door Linda de Zoete en Kelsey DePorte

 

‘Onderzoek, muziektheater en popcultuur’

 

Club Gewalt nam participanten mee in hun wereld van onderzoek doen tijdens het maken van voorstellingen binnen muziektheater. Club Gewalt is een collectief die voorstellingen maakt over thema’s binnen de popcultuur. De acht leden maken interessante verbindingen door bijvoorbeeld R&B, opera en hun eigen omgeving te combineren. Voordat ze een voorstelling creëren, doen ze onderzoek vanuit hun inspiratie. Deze individuele inspiratie wordt gepitcht. Vanuit daar wordt er gezocht naar een gemeenschappelijk concept en onderzocht door te maken. Ze stellen kaders, zodat niet alles kan en mag. ‘Zodra alles kan, word je minder creatief.’ Niet te lang praten over de bevindingen, maar vooral snel aan de slag met creëren van onderdelen van een voorstelling: ook dat hoort bij hun onderzoekstechnieken. Club Gewalt blijft elke voorstelling hun onderzoeksmethode aanscherpen. Zo verdiepen ze zich in het onderwerp, reageren ze op elkaars input en ontdekken ze nieuwe inspiratiebronnen. Na de opening van Club Gewalt volgden er drie verschillende workshops.

 

Club Gewalt clubnight
Club Gewalt R&B opera


Mobile Choreography - Zeynep Gündüz & Willem Weemhoff (PIPS:lab)

 

Bij de workshop ‘Mobile Choreography’ werd er een andere methode van onderzoek aangereikt: een gezamenlijk beeld opbouwen vanuit losse perspectieven. Zeynep Gündüz en Willem Weemhoff bekijken in hun onderzoeksmethode een beweging vanuit verschillende perspectieven om deze vervolgens in één beeld samen te voegen.

 

Tijdens de workshop filmden de deelnemers als eerste kennismaking met deze techniek de moonwalk met verschillende telefoons vanuit één positie; horizontaal of verticaal. Daarna gingen de twee groepen aan de slag met het thema ‘persoonlijke ruimte’. Door vanuit verschillende perspectieven en hoeken te filmen vertoonde één groep een beeld van een persoon die in een discotheek teveel ruimte in beslag neemt en daarbij ook de ‘persoonlijke ruimte’ van anderen beïnvloedt. Binnen deze methode werk je samen aan een geheel. De schermen van mobiele telefoons vormen samen de film, soms bestaande uit de losse onderdelen, andere keren worden de beelden bewerkt tot één geheel.

 

Workshop: ‘Verhalen vinden, verhalen vertellen’ - Hanneke Briër

 

Ontwerpers onderzoeken door te maken, te begrijpen, te ervaren en te reflecteren, aldus Hanneke Briër. De groep bekeek het ontwerpproces van verschillende ontwerpers (o.a. het project ‘Precious Plastics’ van Dave Hakkens). Ieder kreeg een A4 met daarop afbeeldingen en tekst van de projecten die ze aan het begin hadden bekeken. Deelnemers knipten en plakten gekozen stukjes uit. Welke stukken je eruit knipt en welke niet, bepaalt uiteindelijk het verhaal. Een docent uit de groep bekeek de afbeeldingen aandachtig en een andere docent juist de tekst. Ze redigeerden vervolgens die teksten en beelden om een ‘virtual essay’ te maken in de vorm van een boekje. ‘Ontwerpers gaan vaak al snel maken en tegelijkertijd onderzoeken, maar ook het verhaal van je ontwerp vormgeven is een belangrijk onderdeel van het proces.’ Door reflecterend je eigen materiaal te onderzoeken en van verschillende kanten te belichten, wordt het verhaal dat je als ontwerper wilt overbrengen verduidelijkt. ‘Gewoon beginnen en kijken waar het heen gaat,’ concludeerde Briër.

 

‘Aspects cards, a reading & making’ - Karin Arink

 

Karin Arink presenteerde een beeldende onderzoeksmethode. Door het bekijken van getekende kaarten, associeer je vanuit je eigen gevoel of emotie. Karin heeft deze kaarten getekend vanuit haar onderzoeksvragen: ‘Hoe besta ik in relatie tot anderen?’ ‘En hoe ervaar ik zelf iets?’ Door deze vragen te tekenen, krijg je meteen een beeld bij verschillende rollen die je kan hebben als kunstenaar. Deze kaarten werden in de workshop gebruikt om de deelnemers na te laten denken over hun gevoel of associatie bij een van de kaarten. Dit antwoord werd getekend op nieuwe kaarten, om deze vervolgens te bekijken met de gehele groep. ‘Je kan tekenen vanuit gevoel, maar je moet ook kritisch kijken of het klopt bij het geheel,’ aldus Arink.

 

Jojanneke Gijsen & Paul Pos

 

De studiedag werd afgesloten met een presentatie door Jojanneke Gijsen en Paul Pos. Ze gaven een korte uitleg over ontwerpend onderzoek en waarna ze werkten aan een volgens hun onderzoeksmethode. Ontwerpend onderzoek is geen lineair of  cyclisch proces. ‘Alles kan onderzoek zijn,’ volgens Gijsen en Pos. Er zijn juist verschillende volgordes mogelijk. De methode bestaat uit vier , van maken tot brongebruik. De groepen namen een van de vier methodes om de onderzoeksvraag te beantwoorden. Hoe ging het ze af? In de afsluiting van de presentatie werd duidelijk dat veel groepen niet vanuit één startpunt konden werken, omdat je automatisch de verschillende onderdelen gebruikt. Omdat er dus geen vast startpunt is in het uitvoeren van een onderzoek, kan er op elk punt worden gestart, maar kan het ook hier en daar overlappen.

 

Bekijk hier de presentatie van Jojanneke Gijsen en Paul Pos.

 

Deze studiedag de eerste van een reeks studiedagen over kunst, techniek en maatschappij. De volgende nascholing ‘Kunst | Technologie | Onderwijs’ vindt 9 en 10 maart plaats. Aanmelden hiervoor kan via s.taus@kc-r.nl

De studiedagen voortgezet onderwijs worden mogelijk gemaakt door: