Leerkracht + kunstenaar + leerling = helemaal gááf!

26 november 2015

Leerkrachten leren goed waarnemen, geduld hebben en vertrouwen in ‘het proces’. Kunstenaars leren hoe ze ruziënde leerlingen kunnen benaderen. Kinderen zien dat hun ouders trots zijn op wat ze gemaakt hebben. Het is een greep uit de opbrengsten van drie jaar Ateliers in School, zo blijkt uit de onlangs door het KCR georganiseerde conferentie Leren in een atelier: 1 + 1 = Kunst. ‘Deze leerdriehoek past precies bij de vernieuwing die het onderwijs vandaag de dag nodig heeft’, zegt Anne Marie Backes, directeur van het KCR.

 

Door: Jon Marrée

 

De Valentijnschool in Delfshaven – één van de deelnemers aan het programma Ateliers in School – is gastheer voor de conferentie, die deelnemers van binnen en buiten de stad trekt. Ze komen vanuit het onderwijs en culturele instellingen, maar ook vanuit kunst- en onderwijsopleidingen. ‘Gedurende drie jaar hebben op elf plekken in Rotterdam heel verschillende ateliers plaatsgevonden’, zegt Anne Marie Backes. ‘Daarin is van alles onderzocht, ontdekt en geleerd. Het werd tijd om de oogst bij elkaar te brengen en te genieten van de opbrengsten. Dit om scholen te inspireren die niet aan het programma deelnemen, maar ook om deelnemende scholen die voor een vervolgstap staan verder te helpen.’


Fotograaf: Thomas Jansen

 

Juiste match
De tien aan de ateliers deelnemende scholen doorliepen de KCR-Schoolscan Cultuureducatie. Deze gaf een helder beeld van de stand van zaken waar het gaat om het cultuuronderwijs op deze scholen, de aanwezige deskundigheid en de wensen. Vanuit dit overzicht werkte het KCR met de betrokken scholen een plan uit en vond de juiste match met één van de vijf culturele instellingen die deelnemen aan de ateliers: SKVR, CBK Rotterdam, Punt 5, en Museum Boijmans van Beuningen. De resultaten van de ateliers werden tussentijds onder leiding van het KCR gemonitord in een Kenniskring.

 

Wat heeft de samenwerking tussen leerkracht en kunstenaar in een atelier opgebracht? Om stil te staan bij de opbrengsten van de samenwerking tussen kunstenaar en leerkracht gaan de deelnemers aan de conferentie uiteen in vijf groepen, ieder met een verschillend thema. Hoe hebben danslessen bijgedragen aan het probleemoplossend handelen, creatief denken en sociale vaardigheden van de leerlingen? Wat zijn de ervaringen met digitale media bij het vertellen van een verhaal of het maken van een werkstuk? Hoe maak je met leerlingen een mooie ets?

 

Met lijm knoeien
Wat hebben groepsleerkrachten tijdens het programma geleerd? In één van de ateliers observeerden ze de leerlingen en documenteerden de processen. De leerkracht was even niet de docent, maar de onderzoeker die niet mocht sturen. Dit was soms een oefening in ‘op de handen zitten’. Want wat moet je doen als een kind een tijdlang alleen maar wat met lijm zit te knoeien? Geduld hebben, want een creatief proces is grillig. Vertrouwen houden, omdat een creatief proces uiteindelijk nooit ‘fout’ kan zijn. ‘Ik kan nog niet vertellen wat ik aan het maken ben, want het komt nog uit mijn hersens’, zegt een leerling tijdens het werken. Dat is heel iets anders dan het toewerken naar een vooraf gesteld leerdoel. En uit al die over elkaar heen gekliederde lagen lijm blijkt aan het eind van de les toch nog een intrigerend kunstwerkje te zijn ontstaan.

 

Het kijken naar afbeeldingen van kunstwerken uit het museum helpt kinderen met het leren van de vakken taal en rekenen, is gebleken uit de ateliers die Museum Boijmans van Beuningen op de Fridtjof Nansenschool houdt. Leerlingen mogen zeggen wat ze erin zien en ervan vinden, wat niet alleen goed is voor hun kennis van cultureel erfgoed maar ook voor hun vermogen om gedachten en gevoelens te verwoorden. In een creatief onderzoek gaan ze vervolgens zelf aan de slag. Het belang van het standpunt van waaruit je naar het kunstwerk kijkt, leert ze letterlijk en figuurlijk iets over verschillende perspectieven. Maar ook komen rekenonderwerpen als symmetrie, maten, patronen en verhoudingen op een natuurlijke manier aan bod.

 


Fotograaf: Thomas Jansen

 

Optimistisch
Na afloop van de deelsessies zegt Martin Krijgsman, locatiedirecteur van de Valentijnschool, twee centrale vragen te zien, die verbonden zijn met twee centrale wensen. ‘Hoe krijg je de leerkrachten schoolbreed mee in deze aanpak? En hoe verbind je de aanpak met het reguliere schoolprogramma?’ Aziem Jarmohamed, directeur van de Imeldaschool, is enthousiast over de ateliers. ‘Ik zou niet willen dat mijn leerkrachten kunstenaars worden en dat kunstenaars in leerkrachten veranderen. Maar ik hoop dat deze twee groepen nog lang met elkaar samenwerken en van elkaar blijven leren.’

 

Anne Marie Backes is optimistisch over de toekomst van het leren in ateliers en verwacht dat deze succesvolle aanpak, gezien de goede ervaringen, zijn weg naar de scholen zal blijven vinden. Volgens haar is momenteel een verdere implementatie aan de orde, zowel op financieel als organisatorisch vlak. Over een jaar stopt in principe de projectsubsidie, dus is een stevige financiële inbedding van belang. Ook is het tijd om de werkwijze via leerlijnen in te passen in de organisatie van de school. ‘Schooldirecteuren weten precies waarom ze ateliers in hun school willen. Als KCR ondersteunen we ze van harte in het leggen van de broodnodige verbinding met de interne doelen van de school.’

 

Deze blog is geschreven in het kader van Cultuureducatie Met Kwaliteit