Eerste opbrengsten Inge Spaander: een tien voor persoonsvorming

09 april 2018

De Maand van Cultuuronderwijs 2018 zit erop! Tijdens de Maand van Cultuuronderwijs ging Inge Spaander als correspondent op pad met het thema Persoonsvorming. Wat is nu precies persoonsvorming, moet persoonsvorming een onderwijsdoel zijn en hoe verhoudt cultuuronderwijs zicht tot persoonsvorming?

Wat zijn haar eerste bevindingen? Lees hier de opbrengsten!

Door Inge Spaander

Tijdens de Maand van Cultuuronderwijs zag ik op het EAF Scholierentheaterfestival de voorstelling ‘Verlegen Meisjes Beginnen Onderaan’ van het Lentiz Floracollege. Zes meisjes opgesloten in zes toiletjes, bang voor de wereld, boos op elkaar. In gesprek met elkaar ontstaat er begrip, nieuwsgierigheid, compassie en energie. Samen trekken ze de wijde wereld in. Persoonsvorming in een notendop?

De ‘Maand’ was het jachtterrein voor mijn onderzoek naar persoonsvorming als correspondent voor KCR. Ik bezocht evenementen, sprak docenten, leerlingen en (beleids)makers. Mijn buit tot nu toe: persoonsvorming willen we allemaal, maar de 5 x W + H (wie, wat, waar, wanneer, waarom + hoe) is lastig vorm te geven en af te stemmen. Iedereen voelt en doet, niemand is tevreden.

Persoonsvorming in je glazen bol
‘Persoonsvorming is, denk ik, dat ik weet hoe ik ook met andere mensen leuk kan zijn, en dat ik ze wil leren kennen.’ ‘Persoonsvorming is hoe je je leven vormgeeft.’
‘Persoonsvorming is durven leven zoals jij dat wil, zonder masker.’

Hoe leg je uit wat persoonsvorming is in gewone mensentaal? De afgelopen weken gaven vooral de leerlingen die ik sprak mooi uitleg aan een abstract begrip. Ook docenten deden pogingen om het begrip te vatten: ‘Persoonsvorming is hoe je met je hele hebben en houden in de wereld staat.’

In woorden blijft het lastig, maar iedereen voelt: we hebben het nodig. En dat belang lijkt alleen maar groter te worden in het Rotterdam van nu. Het Rotterdam dat super divers en daardoor soms ook super verdeeld is. Het Rotterdam waar net als in de rest van de wereld de digitalisering oprukt. Het Rotterdam waar onderwijs onder druk staat en resultaten centraal. Of gewoon, zoals een leerling het verwoordde: ‘… omdat we allemaal onze wereld leuker moeten willen maken.’

De volgende vraag die zich aandient is nog ingewikkelder. Want als we zo ongeveer weten wat het is, en als we zo ongeveer weten dat we er aandacht aan moeten besteden: wanneer zijn we dan tevreden? Kun je persoonsvorming vangen in een curriculum, in eindtermen, doelen, een examen? Nee? Maar hoe weten we dan dat we het goed doen? Is dat af te meten aan een Museumnacht in het Wereldmuseum waar ik jong, oud, hip, rijk en arm tegenkom? Aan de opkomstpercentages tijdens de gemeentelijke verkiezingen? Aan het toenemen van gemengde scholen? Aan het geluksniveau in de stad?

Eerste hulp bij persoonsvorming: cultuureducatie
Hoe biedt je iets aan dat lastig te meten is? Anne Marie Backes, directrice van de KCR, ziet cultuureducatie als een belangrijk middel om persoonsvorming te stimuleren ‘Kunst biedt leerlingen iets dat andere vakken niet altijd doen. je maakt gebruik van andere zintuigen. Je hoeft niet per se te denken, te praten, te schrijven.’
Cultuureducatie kan op zichzelf staan, zoals bijvoorbeeld bij het Scholieren Theaterfestival en bij het Wired programma, maar dat hoeft niet. De tweedejaars leerlingen van Thorbecke V.O. kregen bezoek van het inclusieve theatergezelschap Babel tijdens het onderwerp voortplanting. Door deze theatrale ontmoeting leerden ze mensen kennen die anders waren dan zij, anders dachten dan zij, maar ook gewoon verliefd worden en seks willen. Het onderwijsproject ‘Jij hoort in onze klas!’ van Stichting Loods 24 geeft kinderen de mogelijkheid door verhalen en gedichten kennis te maken met de levens achter de namen op het kindermonument voor omgekomen joodse kinderen uit de Tweede Wereldoorlog. De verhalen van toen zijn voor veel kinderen een trigger om na te denken over het nu.

Ben jij al geslaagd voor persoonsvorming?
Als cultuureducatie de sleutel is, zal het onderwijs eraan moeten draaien. Doen ze dat voldoende? Kunnen ze dat wel? Enerzijds is het een praktisch vraagstuk: maken scholen voldoende gebruik van het aanbod dat er is? Creëren ze zelf kwalitatief aanbod? Anderzijds gaat het over hoe je het proces van persoonsvorming als professional begeleidt. Neem je jezelf mee, je eigen waarden en ervaringen, of laat je ze thuis? Zijn jouw waarden passend in onze samenleving en hoe? Oordeel je wel of oordeel je niet? Juist omdat persoonsvorming moeilijk te vatten is in woorden en daden, is het moeilijk te beoordelen: ben jij als docent of leerkracht wel geslaagd voor persoonsvorming?

Persoonsvorming in Rotterdam: we willen het, we doen het, en cultuureducatie heeft een grote vinger in de pap. Onze ontevredenheid lijkt ‘m te zitten in het onduidbare: Wanneer doen we het goed genoeg, wanneer is het goed genoeg? Hoe komen we tot een tien voor persoonsvorming?


Inge Spaander correspondent Persoonsvorming

Inge Spaander is docent Media, Maatschappijleer en ondernemerschap en is daarnaast begeleider bij Acato, een plek voor jongeren met autisme en thuiszitters. Ook werkt ze als museumdocent bij het Belasting en Douane Museum, is ze lid van Meetup010 en schijft ze over onderwijs. 

Maart is de Maand van Cultuuronderwijs in Rotterdam: hét onderwijs van de 21e eeuw. Een maand vol debatten, lezingen, festivals en activiteiten voor en door scholen, theaters, musea en andere culturele instellingen. Het thema: Hoe vormt cultuur onderwijs Rotterdam? Samen duiken we de cultuureducatie van Rotterdam in en leveren we een bijdrage aan het cultuuronderwijs van morgen. Drie correspondenten onderzoeken tijdens deze maand een van de gedefinieerde thema's en leveren diepgang aan het festival, dat daarmee tevens een onderzoeksveld is.