‘De stad moet een verhaal krijgen, dan ga je haar waarderen’

21 maart 2018

‘Laat kinderen met een onderzoekende blik naar het alledaagse kijken, want het alledaagse is heel ongewoon’, aldus bijzonder hoogleraar Hester Dibbits over erfgoededucatie (lees hier meer daarover in het vorige stuk over erfgoed en identiteit). Erfgoededucatie met de focus op het ontwikkelen van respect en waardering voor de eigen habitat van leerlingen. Bij het Rotterdamse erfgoedproject IK in 010 staat dat centraal. Leerkrachten en educatief medewerkers van Rotterdamse erfgoedinstellingen ontwikkelen hierin een schoolspecifiek traject gericht op het erfgoed van deze stadDat kunnen gebouwen en bruggen zijn, maar ook eet- en feesttradities. Erfgoededucatie op maat dus. Een intensief en waardevol traject dat leerlingen op een andere manier naar hun eigen omgeving laat kijken. En dat werkt als een tierelier. 

 

Door Sander Zweerts de Jong

 

Is erfgoededucatie moeizaam, ingewikkeld en saaiNiet volgens Arno van der Wal, docent aan CSBO Bergkristal, een school voor speciaal onderwijs in RotterdamDe manier van werken bij IK in 010 zou eigenlijk de filosofie moeten zijn voor het gehele onderwijs. Voor het Bergkristal is het nu het tweede jaar dat ze meedoen aan IK in 010een project dat sinds 2016 aan basisscholen wordt aangeboden. We zijn er vanaf de aftrap direct enthousiast op ingesprongen. Voor Van der Wal betekent het dat zijn leerlingen een gevoel krijgen bij hun omgeving: Als je iets in de klas doet, is het vaak een leuk project dat waarschijnlijk daarna in de kast verdwijnt. Maar als je het over een gebouw hebt en je er naartoe gaatje erdoor heen loopt, dan onderga je het fysiek en wordt het tastbaar. Dat blijft hangen bij de leerlingen en dan komen de vragen vanzelfOok bij rekenen werken we al vanuit de praktijk: letterlijk gaan wegen en meten. Onderzoeken en ondervinden moet in je aderen gaan zitten’, aldus de leerkracht. Ik wil het liefst zo vaak mogelijk met de kinderen van onze school de stad in, het laten ervaren. De stad moet een verhaal krijgen, dan ga je haar waarderen. Je kijkt er anders naar en gaat er anders mee om’. 
Leerlingen van het Bergkristal tijden 'IK in 010'


Leer 
Rotterdam dus op een andere manier kennen door je met de klas te verdiepen in Rotterdamse bruggen, de Maastunnelde brandgrens, maar ook dichterbij je huis. Het huis op de hoek van de straat, het voedsel van je buren. Daarvoor is IK in 010 ontwikkeld. Niet Nederland, niet de wereld, maar de eigen leefomgeving staat centraal in deze erfgoedleerlijn voor het basisonderwijs. In dit tweede jaar doen 24 Rotterdamse scholen mee. Nisha Nannan is betrokken bij de coördinatie van het project. Zij vindt het belangrijk dat er door dit traject een dialoog ontstaat tussen de leerlingen. Sommige dingen hebben voor jou geen waarde, maar voor een ander wel. Als je dat leert zien, het gesprek met elkaar erover aangaat en van elkaars verhalen leert, dan leer je ook elkaar en elkaars omgeving respecteren.  

 

IK in 010 is voor geen school hetzelfde. Samen met de leerkrachten ontwikkelen projectleider Hein van den Bemt en coördinator Nisha Nannan met de erfgoedinstellingen een specifieke leerlijn die per school verschiltWat wordt het thema, hoe wordt dat ingezet, waar gaan ze specifiek langs in de stad, is het leuk als er een archeoloog langskomt op school? Dat is een intensief, maar leuk traject. Van den Bemt: We gaan met de leerkrachten echt een onderzoek aan. Er zijn in het begin bijeenkomsten waarbij de leraar iets mag vertellen aan de hand van een meegenomen voorwerp. Dat is een startpuntOok de educatieve afdelingen van de meewerkende erfgoedorganisaties (Nederlands Fotomuseum, Maritiem Museum Rotterdam, Stadsarchief Rotterdam, Museum Rotterdam, de afdeling Archeologie van de gemeente Rotterdam (BOOR), Verhalenhuis Belvédère, Chabot Museum, Wereldmuseum, Belasting & Douane Museum) worden uitgedaagd om per school te kijken hoe ze dat traject het beste kunnen ondersteunen. 

 

IK in 010 is volgens de projectleider niet gericht op het creëren van een collectieve identiteit, zoals het aanleren van het Wilhelmus. We zijn daar niet mee bezig. Het gaat bij ons echt over hoe je je verhoudt tot de stad en de ander. Wij willen ook helemaal niets opleggen, dat werkt alleen maar averechts. Het is belangrijk dat leerlingen, leerkrachten en erfgoedinstellingen met elkaar onderzoeken hoe ze het beste traject voor hun school kunnen ontwikkelen. Als daarbij hoort: maak je eigen volkslied, en probeer dat in te passen in het Nederlandse volkslied, dan is dat natuurlijk prima. Maar dat is verder niet aan ons en is niet de gedachte achter IK in 010. Het gaat er niet om of je een Rotterdammer of Nederlander bent en wat daar allemaal bij hoort. Maar door middel van erfgoededucatie bijdragen aan een beter begrip voor elkaar en de directe wereld om je heen, dat is de insteek. 

 

Docent Arno van der Wal heeft intussen zo zijn eigen dromen binnen IK in 010. Zijn school CSBO Bergkristal ligt aan een singel. Hij wil met zijn leerlingen een brug bouwen, een oeververbinding tussen de twee singelkanten. Laten zien wat er allemaal komt kijken bij het maken van een brug en ondertussen ook vertellen hoe ze dat vroeger deden. Doen en ervaren, het is volgens hem de beste methode om iets te leren en het te onthouden. Van der Wal: ‘Het hout is al besteld. 

 
IK in 010 is ontwikkeld door een aantal organisaties in Rotterdam samen met KCR, verzameld in de Erfgoedcoalitie, en wordt ondersteund door het Fonds voor Cultuurparticipatie. 

 

2018 is Europees Jaar van het Cultureel Erfgoed 
Dit jaar vieren we het gevarieerde culturele erfgoed van Europa. Al eeuwenlang zijn Europese landen verbonden met elkaar. Op elke hoek van de straat in alle Europese landen is erfgoed te vinden: het omringt ons in dorpen, steden, landschappen en zelfs onder de grond als archeologische vondsten. Om dat te vieren vinden er in 2018 in het hele land (en verschillende Europese landen) activiteiten plaatst die de relatie tussen het Nederlandse en het Europese erfgoed uitdrukken.